“Taka ni mali.”
Hiyo si kauli mbiu tu kwa Trash to Treasure iliyopo Sumbawanga, mkoani Rukwa.
Ni maisha, ni imani, na ni safari iliyoanza kutoka kwenye kumbukumbu za utoto.
Mwanzilishi wa Trash to Treasure anatoka katika familia ya kipato cha chini. Akiwa
mtoto, mazingira ya kujifunzia hayakuwa rahisi. Vifaa vya kujifunzia vilikuwa
vichache, na mara nyingi yeye na watoto wengine walitumia vijiti, vizibo vya soda
na vitu vya kawaida vilivyopatikana mazingira ya karibu kama njia ya kujifunzia
na kucheza.
Lakini kulikuwa na jambo lingine lililomgusa zaidi.
Kila jioni baada ya shule, yeye na marafiki zake walikuwa wakielekea uwanjani
kucheza mpira huku kila mmoja akiwa na ndoto ya kuwa kama Ronaldo. Karibu
na uwanja huo kulikuwa na mto mdogo. Kila mvua iliponyesha, maji yalifurika
yakiwa yamebeba taka nyingi za plastiki. Maji hayo yaliingia mpaka uwanjani,
yakiacha uchafu kila mahali.
Kwa mtoto mdogo, hiyo ilikuwa kero.
Lakini miaka kadhaa baadaye, jambo lile lile ambalo lilionekana kuwa tatizo
lilianza kuonekana tofauti.
Mwaka 2021 alijiuliza swali moja:
“Vipi kama hiki tunachokiita taka kinaweza kuwa fursa?”
Na hapo ndipo ilipoanza safari ya Trash to Treasure.
Wazo halikuwa tu kuondoa taka kwenye mazingira. Wazo lilikuwa kuzibadilisha
kuwa vitu vinavyoweza kubadili maisha ya watoto wengine.
Leo hii, Trash to Treasure hukusanya taka za plastiki kutoka kwenye jamii
mbalimbali, huzichambua, kuzisafisha na kuzichakata, kisha kuzibadilisha kuwa
vifaa vya kujifunzia kwa watoto.
Miongoni mwa vifaa vinavyotengenezwa ni meno ya kujifunzia, fuvu la kichwa cha
binadamu, mifupa ya mfano, herufi, namba pamoja na vifaa vingine vya elimu
vinavyowasaidia watoto wa kawaida na wale wenye mahitaji maalum kujifunza
kwa njia rahisi na ya kuvutia zaidi.
Mpaka sasa, Trash to Treasure imefanikiwa kutengeneza katoni 320 za vifaa vya
kujifunzia herufi na namba, pamoja na zaidi ya vifaa 400 vya mifano ya kujifunzia
kama vile mifupa ya binadamu, meno, fuvu la kichwa na vifaa vingine
vinavyorahisisha elimu kwa vitendo.
Fikiria kwa sekunde moja.
Chupa ya plastiki iliyokuwa imetupwa kandokando ya barabara jana, leo inaweza
kuwa kifaa kinachomfanya mtoto afurahie kwenda shule.
Hicho ndicho kinachoitwa kubadili tatizo kuwa suluhisho.
Lakini safari haikuwa rahisi.
Kabla ya kushiriki katika programu ya Regenerative Economy Accelerator
Tanzania (REAT), Trash to Treasure tayari ilikuwa ikifanya kazi nzuri kupitia
ushirikiano wa jamii na hatua mbalimbali za mazingira. Hata hivyo, ukuaji wake
ulikuwa na changamoto. Mfumo wa kazi ulikuwa wa kawaida, matokeo yalikuwa
magumu kupima na mipango ya muda mrefu haikuwa imejengwa vizuri.
Kupitia REAT, mabadiliko makubwa hayakuwa tu kujifunza namna ya kuchakata
taka.
Mabadiliko makubwa yalikuwa kubadilisha mtazamo.
Kutoka kujiuliza:
“Tunawezaje kuchakata taka?”
Mpaka:
“Tunawezaje kujenga mfumo unaobadilisha mazingira, elimu, uchumi na maisha
ya watu kwa wakati mmoja?”
Matokeo yalianza kuonekana.
Baada ya kuimarisha mfumo wake wa biashara kupitia mtazamo wa uchumi
rejeshi, Trash to Treasure imeweza kuongeza mara mbili uwezo wake wa
kukusanya taka za plastiki. Leo hii, kampuni inakusanya takribani tani 14 za plastiki
kila mwezi, plastiki ambayo ingeweza kuishia kwenye mazingira sasa inarudi
kwenye mzunguko wa thamani.
Kati ya Oktoba na Desemba 2025, kiwango cha plastiki kilichochakatwa
kiliongezeka kwa kiasi kikubwa huku biashara ikizalisha zaidi ya shilingi milioni 28 kwa mwaka.
Lakini mafanikio makubwa zaidi hayakuonekana kwenye fedha. Yalionekana kwa watu.
Kupitia kampeni za mara kwa mara za kuokota taka katika mitaa mbalimbali,
jamii ilianza kubadilika. Watu ambao zamani walikuwa wakipita pembeni ya taka
bila kuziona, sasa wanaanza kuzikusanya na kuziuza kwa Trash to Treasure.
Leo hii, mfumo huu wa uchumi rejeshi umegeuka kuwa chanzo cha ajira na kipato
kwa jamii. Trash to Treasure inafanya kazi na wakusanyaji wa plastiki 20 wa
uhakika, imeajiri wafanyakazi 12 wa kudumu, pamoja na kutoa fursa kwa
wanawake 10 wanaohusika maalumu na uchambuaji wa plastiki kabla ya kuingia
kwenye hatua ya uchakataji.
Kwa baadhi yao, kitu kilichokuwa kikionekana kama taka leo kimekuwa sehemu
ya kujenga maisha. Kwa vijana na wanawake wengi, imekuwa fursa mpya.
Kwa shule, imekuwa njia ya kupata vifaa vya kujifunzia vya gharama nafuu
vinavyodumu muda mrefu.
Mpaka sasa Trash to Treasure imefikia shule 32 katika maeneo ya Iringa,
Sumbawanga na Kigoma.
Lakini hii ni hatua ya mwanzo tu.
Tanzania ina zaidi ya shule 28,000, na bado shule nyingi zinahitaji vifaa bora vya
kujifunzia, hasa kwa watoto wenye mahitaji maalum.
Mahitaji ni makubwa kuliko uwezo wa sasa wa uzalishaji.
Lakini ndani ya changamoto hiyo kuna ndoto kubwa.
Ndoto ya kuona watoto wa Kitanzania wakijifunza kwa kutumia vifaa
vinavyowafanya waipende shule zaidi.
Ndoto ya kuona jamii zikiona taka si kama uchafu, bali kama rasilimali.
Kwa sababu mwisho wa siku, taka si mwisho wa hadithi.
Wakati mwingine, ndiyo mwanzo wa hadithi mpya kabisa.
